Антикорупциската комисија минатата недела го изненади екс министерот за одбрана Лазар Еленовски со најава за кривична пријава поради финансиското работење во МО 2006-та. Еленовски, кој тргна во градење партиска структура на Социјалдемократската унија, која се подготвува за самостоен настап на претстојните избори, не сака да верува дека власта би можела да врши некаков притисок врз него поради одлуката да прави самостоен политички субјект. Тој минатата недела во Скопје организираше конференција на Евроатлантскиот клуб на која чешкиот амбасадор во НАТО упати јасна порака дека блокадата за нашиот прием во Алијансата во Букурешт, не била грчко вето, приземјувајќи ја владината еуфорија околу нашата тужба пред Меѓународниот суд. Во меѓувреме, во Македонија се актуелизира и најавениот извештај на комисијата за испитување на хеликоптерската несреќа. Сето тоа беше повод за разговор со екс министерот Еленовски.
Разговарал: Зоран ДИМИТРОВСКИ
ФОКУС: Кога ја формиравте Социјалдемократската унија (СДУ), главната забелешка во јавноста беше дека правите партија по нарачка на ВМРО-ДПМНЕ за изборни потреби на власта и за дополнителен расцеп на опозицијата и НСДП. Очигледно, според резултатите на опозицијата, успеавте во тоа. Не се чувствувате ли употребени?
ЕЛЕНОВСКИ: Впечатокот што се создаваше од одредени партии во опозицијата за нашиот политички профил денес гледаме дека не е вистинит. Времето потврди дека ние градиме социјалдемократска партија, а тие што не обвинуваа, испадна дека имале само лукративни мотиви за својот политички настап. Едноставно, само поради три пратенички фотелји, растурена е целата партија НСДП, која започна како релевантен политички субјект во 2006-та. Ние очекувавме дека НСДП ќе биде новата надеж на левицата. Последниот период пред изборите нашиот табор застапуваше позиција дека треба да градиме цврста партија и дека треба да имаме самостоен настап, а тоа го бараше мнозинството општински организации кои се денес со нас, а една мала група околу Тито Петковски, само за да си ја спасат сопствената кожа одлучи да оди во коалиција со СДСМ. Добро е што денес гледаме дека и СДСМ по толку години одлучува да оди самостојно на изборите и ќе може навистина да се види кој колку тежи. Од друга страна, апсолутно не се чувствуваме злоупотребени. За жал, на парламентарните избори оваа година за прв пат во македонската демократија имавме бинарна дилема: ВМРО или СДСМ. Немаше политичка партија во средината. СДУ се формираше дури по изборите, на 21 јуни. Но денес сме цврсто застанати на нозе и продолжуваме да градиме автономна политичка опција.
ФОКУС: Се шпекулираше дека Груевски дури Ви овозможил и финансирање на новата партија, а тој дојде и на промоцијата на СДУ. Вие, пак, и дадовте поддршка на власта. Премиерот Ви е личен пријател. Нели се тоа многу случајности?
ЕЛЕНОВСКИ: Премиерот беше на промоцијата од една многу јасна причина, бидејќи и јас и Вера Рафајловска бевме се уште министри во Владата. Воопшто не жалиме за тоа што и' дадовме поддршка на ВМРО-ДПМНЕ на 1 јуни. Но денес имаме нова ситуација, ние градиме самостојна партија. Не станува збор за никакво финансирање од ВМРО-ДПМНЕ, Партијата се финансира од членарина и спонзорства и донации на блиски бизнисмени. Инаку, Македонија е мала држава, два милиона народ. Помалку или повеќе во одредени кругови сите ние се познаваме меѓу себе. Јас лично имам пријатели во сите политички партии и етнички заедници. Од друга страна, со премиерот ние сме долгогодишни пријатели уште од средно училиште, но тоа е едно, а друга работа е политиката. Јас сум политички активен од 1991 година. На целиот процес на создавање на оваа држава со сите слабости јас сум бил жив сведок. Сум се борел за реформи на левицата уште во СДСМ, потоа со НСДП и не отстапувам од социјалдемократската идеја. Не мислам да бидам ничиј политички приврзок.
ФОКУС: Дали СДУ е сега во опозиција или ја поддржувате власта?
ЕЛЕНОВСКИ: Бидејќи сме вонпарламентарна партија ние по дефиниција сме во опозиција. Но ние сме опозиција на сите.
ФОКУС: Да не испадне дека сте опозиција на опозицијата?
ЕЛЕНОВСКИ: Не, ние сме опозиција и ќе го градиме нашиот пат на автономна политичка опција. Сите оние потези што се добри за РМ ќе ги поддржуваме без оглед на тоа дали доаѓаат од власта или од опозицијата, а она што не сметаме дека е добро, ќе го критикуваме.
ФОКУС: Не добивте министерско место во новата Влада, туку Ви беше понудено само советничко место. Ја расипавте ли дружбата со Груевски?
ЕЛЕНОВСКИ: Немаше никаков договор за мое министерско место. И да имало одредени очекувања за соработка со ВМРО-ДПМНЕ тоа доаѓаше пред се од големата поддршка што ние како група им ја дадовме на ВМРО-ДПМНЕ. Дадовме придонес во нивната победа кој воопшо не е мал, меѓу 25 и 30.000 гласови. Ние всушност се договоривме со ВМРО-ДПМНЕ, без договор. Тие продолжија да си ја градат платформата со нови коалициони партнери, а ние да правиме нова политичка партија и да потврдиме дека сме сериозни во таа намера.
ФОКУС: Како мислите да ја издвоите Вашата партија од приврзок на владеачката?
ЕЛЕНОВСКИ: Клучот на нашата поддршка на ВМРО-ДПМНЕ беше на 1 јуни и тоа заврши. После тоа немаме никаков договор.
ФОКУС: Немате политички обврски?
ЕЛЕНОВСКИ: Ако некој има било какви политички обврски, пред се, морални, тоа е ВМРО-ДПМНЕ. Ние дадовме 30.000 гласови.
ФОКУС: Се добива впечаток дека главната причина да го напуштите Петковски беше тоа што тој одлучи да не ја поддржи политиката на ВМРО-ДПМНЕ по прашањето за името? И Вие бевте за брзо влегување во НАТО, постојано повторувавте НАТО, НАТО, НАТО, а сепак останавте да ја поддржувате власта. Нели вашата поддршка за ВМРО-ДПМНЕ беше во колизија со ставот околу името?
ЕЛЕНОВСКИ: Не треба да бидеме идентични ниту со едните, ниту со другите. Јас не се согласувам со позицијата на Тито Петковски, бидејќи тој на ЦО во Куманово изјави на наше изненадување дека треба да го промениме уставното име. Тоа беше шок, а е погубно за една држава. Од друга страна, колку и да има разлика помеѓу мојот и владеачкиот став околу името и целокупниот процес на преговори и зачленувањето во НАТО, јас тоа го кажував отворено на владата, пред премиерот и се обидував одвнатре да делувам. Секогаш сум велел дека за нас како држава главен приоритет е зачленувањето во НАТО. Ако за некој е битно зачленувањето во НАТО во регионот, тоа е Македонија, поради тоа што имаме специфична историја, култура, меѓуетнички и политички односи во државата. Нам ни треба безбедносниот чадор да ни го заштити идентитетот и сите останати столбови на една нација. И токму затоа постојано потенцирав дека ние треба да завршиме со успех во Букурешт. На крајот на краиштата, излезе дека тоа не зависи само од нас, бидејќи РМ ги исполни критеириумите.
ФОКУС: Деновиве оценивте дека тужбата против Грција требало да се поднесе веднаш по Букурешт. Сметате ли дека таа ќе придонесе за решавање на спорот околу името?
ЕЛЕНОВСКИ: Во принцип, тужбата ја поддржуваме, мојот став уште тогаш во Букурешт беше дека треба да ја тужиме Грција. И тогаш мислам дека беше вистинскиот момент. За жал, поминаа седум месеци од тогаш, ние влеговме во други процеси, во сериозни преговори. Ефектот на тужбата ќе беше сосема поразличен и поефикасен тогаш отколку денес. Тужбата е задоцнета, особено што во овој период ние имавме одлука за предвремени избори, кампања, потоа имавме лоши избори што се одрази негативно на позицијата на државата.
ФОКУС: Минатата недела одржавте конференција на Евроатлантскиот клуб каде што чешкиот амбасадор ја приземји владината еуфорија кога рече дека во Букурешт немало грчко вето, туку не можело да се постигне согласност за нашиот прием во НАТО, упатувајќи не да ги завршиме преговорите со компромис со Грција за да бидеме примени во Алијансата. Нели се отвораат дилеми за основата на тужбата?
ЕЛЕНОВСКИ: Чешкиот амбасадор го кажа ставот на добар дел од сојузниците. Тоа е тој дух кој и ние сакаме да го споделуваме утре и да бидеме членови во семејството на НАТО. И точно е дека постојат дилеми околу самата основа за тужбата. Тој фактички тоа и го потенцираше, а ние треба на јавноста тоа отворено да и го кажуваме. Дека едно е да тужите држава поради вето, а сосема друго е оној општо познат принцип на консензус во рамките на Алијансата. Меѓутоа, сепак мислам дека ние треба да си ја бараме нашата правда и затоа не сметам дека тужбата директно ќе го загрози процесот на преговори. Таа може да влијае, меѓутоа, преговорите се политички, а тужбата - правен процес. Таа може да го забави процесот, да создаде одредена негативна или позитивна енергија, меѓутоа доколку постои политичка одлука на двете страни, тоа ќе го завршат со или без тужба. Инаку, тужбата може така да биде сфатена од НАТО, но ние сепак сме длабоко погодени, зашто сме онеправдани а сметаме дека вистината и правдата се на наша страна и требаше да реагираме на таков начин. Еден ден нашите поколенија ќе читаат историја, ќе прашаат што направила Македонија во моментот кога се случи историски преседан, да не добиеме покана во НАТО поради спротивставувањето на Грција.
ФОКУС: Сепак, да не се залажуваме дека тужбата ќе ни ги реши проблемите.
ЕЛЕНОВСКИ: Дефинитивно. Не само во однос на тужбата, не треба да се залажуваме ниту околу времетраењето на процесот на преговори. Ние немаме време да чекаме. Немаме време да ја чекаме судската разврска, ниту пак демократизацијата на грчкото општество за да признаат дека секој има демократско право да се нарекува како што сака. Денес во 2008 г. Македонија апсолутно нема време да ги чека сите тие процеси на повикување на правдата. Се надевам дека еден ден таа грешка ќе се исправи, меѓутоа ние мора да бидеме рационални и да гарантираме развој и просперитет на граѓаните на оваа држава. Тоа би требало да го прави една одговорна политика. Во таа смисла, ќе треба што побргу да го затвориме процесот на преговори и конечно Македонија да влезе во НАТО.
ФОКУС: Декларативно и Владата е за продолжување на преговорите, но во јавноста се шири поинаква психоза.
ЕЛЕНОВСКИ: Во принцип јас сакам некои работи помеко да проаѓаат посебно во дипломатијата. Владата одлучи својот начин на водење на надворешната политика не само да го продолжи, туку и да го зацврсти. Колку и да изгледа дека некој бил бескомпромисен, сепак треба да кажеме дека ние во Букурешт отидовме со договорен став на државниот врв да преговараме за одреден предлог (Република Македонија - Скопје), кој потоа владата требаше да го постави на референдум. Значи, повторно Македонија покажа дека е за добрососедски односи и за вредности кои можат да се постигнат со компромис.
ФОКУС: Значи, факт е дека Груевски беше спремен да прифати отстапка.
ЕЛЕНОВСКИ: Јас тоа не го нарекувам отстапка, туку чекор напред за развој на Македонија. За мене интеграцијата во НАТО останува приоритет број 1. Апсолутно знам кој сум и што сум, воопшто не мислам дека има проблем околу прашањето на идентитетот или јазикот. Не може да ти каже некој кој си и што си. Јас не се плашам во поглед на мојот идентитет, зашто идентитетот самиот можеш да си го смениш. Никој не може со сила тоа да ти го направи. Македонецот со векови низ најразлични процеси на асимилација не го сменил идентитетот, како може денес во суверена Македонија тоа да се случи? Треба да се има подалечна визија, да видиме што е добро за државата и да го затвориме тоа прашање.
ФОКУС: Од една страна власта се враќа на двојната формула, од друга страна со тужбата бараме да ни остане името БЈРМ и со него да влеземе во НАТО и ЕУ. Нели е тоа конфузија?
ЕЛЕНОВСКИ: Конфузијата и нанесува штета на Македонија на меѓународен план. За жал, неодамна бев на годишното собрание на атлантската асоцијација во Берлин. Скоро и да немаше човек, кој не ми кажа - што правите дома, зошто се расправате? Тоа очигледно остава широки последици насекаде. Неединството и неслогата ги руши нашите меѓународни позиции. Владата може да си предлага различни позиции, но прашањето на евроатлантска интеграција беше прашање на национален консензус и треба да се седне да се договори со претседателот, со опозицијата, со останатите партии, да се дефинира прво ставот дома. Кога тоа ќе се направи, многу брзо ќе се заврши работата. Без взаемни обвинувања и подметнувања. Не можеме да одиме со два предлози од една држава. Еден став на владата, еден на претседателот.
ФОКУС: Претседателот сега се повлече, па ќе има еден став.
ЕЛЕНОВСКИ: Тоа е исто така бегање од одговорноста, особено што претседателот е во врвовите на македонската политика од нејзината независност, директно учествувал во сите овие процеси. Без оглед на причините, по толку години учество, не е одговорно да се повлекувате. ФОКУС: За што сте Вие, за брз компромис со Грците?
ЕЛЕНОВСКИ: За брз компромис со Грците околу промена на референцата БЈРМ. Таа остана 15 години, ако продолжиме вака, ќе ни остане уште 15 г., а посмешно и подискриминирачко име од ова што е моментално не верувам дека може да се измисли.
ФОКУС: Дали пораките што ги добивте од Брисел се во тој правец?
ЕЛЕНОВСКИ: Пораките и од Брисел и од Вашингтон, нашиот најголем поддржувач, се во тој правец. Ние мора да го искористиме политичкиот миг, особено со оваа администрација на заминување. Пред неколку дена портпаролот на Белата куќа упати уште еден апел дека остануваат уште 60 дена од администрацијата на Буш. Тоа треба да се искористи и покрај тоа што мислам дека новиот претседател не може да го менува курсот на надворешната политика, зашто таа во една зрела и сериозна држава е автопат, а не некое шумско патче кое може да врти лево или десно.
ФОКУС: Ги тужевте пратениците Мисовски и Шеќеринска за емитувањето на снимката од еден состанок на НСДП на Скопски саем, каде што Вие по Букурешт изјавивте дека Груевски таму заминал со став да го промени името, а сега се крие... Зошто ги тужите, ако сето тоа што сте го изјавиле на состанокот е вистина, а снимката може да се види и на ЈУТЈУБ? Дали сето тоа не го правите само за да му се додворите на премиерот Груевски?
ЕЛЕНОВСКИ: Станува збор за една груба манипулација. Го кажав тоа што го кажав на затворена седница на Централниот одбор по пет-шестчасовна дискусија во два часот наутро, по петто или шесто излегување на говорницата бидејќи главната битка беше нашата група да се обиде да го сврти курсот по кој тогаш тргна Петковски, НСДП да прогласи коалиција таа вечер со СДСМ. Тоа и се случи. Според тоа како е соопштено тоа што јас сум го кажал, излегува дека и јас сум ја поддржувал коалицијата со СДСМ, зашто и јас сум говорел против премиерот, владата и нејзината политика. Но тоа беше кажано на еден емотивен и погруб начин, како што и се зборува на затворена седница. Токму затоа сакам на судењето да побарам и целосна снимка за да се види што се се зборувало, да се види амбиентот и како е извлечена таа реченица од контекст. Дополнително сакам на македонската јавност да и ја кажам вистината со која морална беда располагаат тие луѓе. И зошто таа партија пропаѓа како што пропаѓа. Во 18 г. македонска плуралистичка историја досега немаме видено да се вадат снимки од затворени седници на ЦО.
ФОКУС: Излегува како и ова да го правите заради Груевски.
ЕЛЕНОВСКИ: Не, не го правам. Факт е дека може да постои одредена нота на навреда кон него, за што ми е лично многу криво. Но, криво ми е како на пријател. Јас сакам да ја докажам вистината дека воопшто не ми била тоа намерата. Инаку, не мислам воопшто да му се додворувам. Мотивот е личен спрема премиерот, но и спрема тужените. На пример, јас и Шеќеринска бевме заедно повеќе од 10-тина години. На нејзино место јас лично, дури и во состојба на некаков очај, не би го направил тоа. Инаку, за Мисовски воопшто немам намера да зборувам, станува збор за личност која нанесува многу штета во политиката. Но, факт е дека во политиката мора да доминираат одредени морални вредности, не можете да се служите со ниски удари. Ние како партија ќе се обидеме да промовираме нова политичка култура. Ние целиме кон Европа и кон имплементирања на европските вредности во политиката.
ФОКУС: Деновиве од Антикорупциската комисија побараа заедно со екс министерот Манасијевски и Вие кривично да бидете гонети за финансиското работење во МО во 2006 г. Според извештајот на Државниот ревизор станува збор за стотици милиони денари незаконски потрошени средства. Разјаснивте ли со претседателката на Антикорупциската комисија за што се работи?
ЕЛЕНОВСКИ: Најпрвин лично бев изненаден кога дознав дека Антикорупциската комисија имала прес конференција на која јас сум посочен за кривично гонење. Јас дојдов на позицијата министер за одбрана во септември 2006 г. Како и за секоја влада, требаше 100 дена период да се осознаат работите. Немавме време да почнеме да работиме освен да ја финализираме годината, а не да отвориме некои нови процеси.
ФОКУС: Потпишувавте ли крупни зделки?
ЕЛЕНОВСКИ: Нови не, но ги завршив отпочнатите. Второ, кога се правеше ревизијата во мое време, јас на ревизорите целосно и свесно им потенцирав дека сакам навистина чист и детален извештај и дека треба да ги видиме сите неправилности и слабости во функционирањето на службата за да можеме да ги надминеме. Така и постапив. Бидејќи ревизорскиот извештај беше донесен на 15 март оваа година веднаш почнавме да работиме со службите и на 30 април јас го потпишав решението со сите планови за имплементација на препораките. Во целиот мој мандат, поради тоа што бев посветен на НАТО интегрирањето сериозно сум се противел на секакво незаконско дејствување. Од друга страна, го помагав и директно влијаев на подигнувањето на нивото на контролните органи, бидејќи во МО контролните органи, инспекцијата и внатрешната ревизија беа маргинализирани. Јас ја разбирам демократијата како ред и процедура, а мора да има и контрола на процедурата. Затоа нивото на инспекција го подигнав од одделение на сектор на внатрешната ревизија, го засилив и кадровски. Токму поради тоа зашто знам како сум работел, бев навистина изненаден од најавата. Се обидував откако се вратив од пат, цела недела да ја најдам претседателката на Антикоурупциска. Се уште немам никаков одговор.
ФОКУС: Со оглед на тоа дека Антикорупциската комисија се смета за продолжена рака на власта, сметате ли дека тоа можело да се направи без одлука на власта и нели е тоа притисок на власта врз Вас, затоа што решивте да правите партија, а не да останете инструмент за изборна манипулација?
ЕЛЕНОВСКИ: Јас сум многу години во политиката и веќе сум научен на се и сешто. Но, не би сакал така да мислам за моите довчерашни колеги. Не би сакал да верувам дека тоа би можело да биде вистина. Меѓутоа, ако некој се прашува дали ќе правиме автономна партија, многу брзо времето ќе покаже што стои зад сето ова. Јас ќе инсистирам да излезе вистината на виделина.
ФОКУС: Може кривичното гонење да се поклопи со локалните избори?
ЕЛЕНОВСКИ: Да видиме. Јас верувам дека Македонија е европска држава. Ние не сме ниту Азија, ниту Африка, па постојано да ни се повторуваат исти работи. Се надевам дека нема такви игри и не би сакал да верувам зашто тоа ќе биде пораз за македонската демократија.
ФОКУС: Иако извештајот на Воената комисија за хеликоптерската несреќа во која загинаа 11-те мировници на АРМ беше завршен уште додека Вие бевте министер, тој не стана достапен до јавноста, ниту до роднините на загинатите. Зошто?
ЕЛЕНОВСКИ: За жал, се случи една таква трагедија, за прв пат загинаа мировници на еден банален начин. Уште од почетокот, по несреќата, до денешен ден јас инсистирам да стигнеме до вистината, меѓутоа по одредена процедура. Без оглед на тоа, комисијата на МО и АРМ го заврши својот извештај, но ние не сме надлежни како министерство да го објавуваме. По несреќата, на ниво на Влада имавме формирано три комисии. Едната е Воената, втората при Министерството за транспорт и врски што би требало да е над Воената комисија и третата политичка, координативна, што ја водеше заменик министерот за надворешни работи Зоран Петров. Таквите извештаи на Воената и на Координативната комисија беа готови уште во времето на мојот мандат. Комисијата која е најодговорна, како што гледаме и читаме од медиумите, се уште не го финализирала извештајот.
ФОКУС: Од таа комисија велат дека Вие неколку месеци не сте им давале пристап до извештајот на Воената комисија. Луѓето од актуелната комисија не можеле навреме да дојдат ниту до безбедносни сертификати! Зошто и кој ги спречуваше?
ЕЛЕНОВСКИ: Јас мислам дека тука можеби лежи главниот проблем. Во взаемната координација меѓу министерствата. По несреќата и изборот на комисијата од Министерството за транспорт и врски, побарав главните членови на Воената комисија да бидат автоматски членови на другата комисија за да се овозможи координација и побрзо да работат. Изгледа чудно да формираме три комисии, а ова е една држава и една влада и на крајот на краиштата ние мораме да имаме еден единствен извештај. Постојано инсистирав на седниците на владата дека нам ни треба еден единствен извештај, а за да го имаме тоа мора да има добра координација помеѓу овие комисии.
ФОКУС: Тоа не беше прифатено?
ЕЛЕНОВСКИ: На седниците на владата званично тоа беше прифатено, меѓутоа луѓето од Воената комисија никогаш не станаа активни членови на Комисијата за транспорт и врски. Постојано на владините седници при одредени забелешки топката се префрлаше од едните на другите. Така, извештајот го чекаме до денешен ден, очекувањата на медиумите се подгреваат, а од друга страна, се сеќавам на одредени ставови на членови на таа комисија според кои за целосна истрага на еден ваков случај треба време од минимум една година. Јасен ми е целиот притисок од јавноста, но ако сакаме да ја имаме вистината, треба да се концентрираме на тоа работите да ги правиме темелно и детално, бидејќи има многу аспекти чие прерипување можат да не оддалечат од вистината.
Но и тука, како и во други случаи, веројатно станува збор за неискуство на нашата држава и демократија посебно околу градењето на институционална демократска структура. Сите чекаат од Владата, а веќе неколку месеци воопшто не се спомнува институцијата каде што се води главната истражна постапка и истражните органи. Во една демократска држава, постапката треба да ја водат надлежните институции на системот, по законски пат. Факт е дека јавноста е дефокусирана и се користи за политички цели.
ФОКУС: Во Фокус објавивме делови од извештајот на Комисијата, според кој на војниците и покрај лошото време не им било дозволено ротацијата во мисијата АЛТЕА во БиХ да ја реализираат со автобус. Потоа дека за четвртата ротација на мисијата АЛТЕА имало и други проблеми, лоши меѓучовечки односи, за што придонела и одлуката наместо три месеци, третата ротација да остане шест месеци. За сето тоа има три писмени оградувања од командата на ВИНГ-от. Сето тоа остана покриено со велот на тајната. Има ли тука и Ваша одговорност?
ЕЛЕНОВСКИ: Дел од работите се потполно на тактичко ниво. Тоа е работа на АРМ и не е министерот оној кој треба да се занимава со тоа. Не може министерот се да знае. Една работа која се потенцира е дека третата ротација на мисијата требало да трае три месеци. Проверете, во одлуките на парламентот, зашто парламентот ги праќа мировниците во мисија, дека тие се на шест месеци.
ФОКУС: Но летачкиот кадар требало да се промени на три месеци, а сменет е и командантот на половина од мисијата.
ЕЛЕНОВСКИ: Имало кадровски дополнувања на третата ротација, но за мене е важно дека ротацијата трае шест месеци. Имало одредени проблеми околу промената на командантот и тоа, се разбира, влијаело на одредени односи. Кога сакаме да го одмотаме клопчето, се разбира дека има и други работи кои не се најсоодветни за нив да зборуваме во јавноста. Но, ние треба фактички да се концентрираме на самата истрага и што влијаело да се случи несреќата. Инаку, деталите, меѓучовечките односи и сл. секогаш имаат некакво влијание. Зборувате и за тоа дали имало или немало наредба за користење на автобус. Ако се работи за наредба, се знае дека министерот не дава наредба, туку тоа се однесува на АРМ и на Генералштабот.
ФОКУС: Сепак, Ваша треба да биде цивилната контрола на армијата.
ЕЛЕНОВСКИ: Цивилната контрола не смее да навлегува во секојдневни баналности, во наредбите и командувањето со армијата.
ФОКУС: Што е со надградбата на хеликоптерите од израелската компанија ЕЛБИТ? Во извештајот на комисијата што треба да биде наскоро објавен се вели дека инструментот САНДЕЛ на хеликоптерите не функционирал како што треба, па тоа е една од причините зошто пилотот ја промашувал 2 пати линијата на слетување. Дали по несреќата во рамките на МО побаравте контрола и инспекција на хеликоптерите од аспект на нивната техничка исправност по модернизацијата? Со оглед на цената на чинењето на надградбата, околу 22 милиони евра и оценките на стручњаците дека сме платиле прескапо, зошто не побаравте одговорност за склучената зделка со израелската фирма ЕЛБИТ?
ЕЛЕНОВСКИ: Факт е дека имавме логистички проблеми околу хеликоптерската единица и тоа е прашање кое треба да се реши со еден генерален стратешки партнер. И претежно, тие логистички проблеми, дали се функционални или не, се однесувааат на други елементи од хеликоптерите, а не на конкретната модернизација. Модернизацијата е релативно нов проект потпишан 2005 г. Во поглед на самата техника тој нуди одредени високи технолошки решенија за битка во различни метеоролошки услови. Кога зборуваме за технологијата факт е дека фирмата ЕЛБИТ е реномирана. Околу договорот, дали е прецизна финансиската калкулација, како е направен, јас не можев да вршам никакви истраги, посебно што има такви контролни и истражни механизми во Министерството за внатрешни работи и тие треба да ја гледаат документацијата. Но, не сум сигурен околу инструментот што го спомнавте - САНДЕЛ, дали тој може да се посочи како една од причините, затоа што хеликоптерот има повеќе мерни инструменти и недозволиво би било една таква машина на висина од неколку илјади метри да зависи од само еден инструмент, по модернизацијата или пред тоа, сеедно.
ФОКУС: Пилотите велат дека тоа е главниот инструмент за инструментално слепо слетување, а кобниот ден тој грешел.
ЕЛЕНОВСКИ: Целата работа околу инструменталното летање е спорна, зашто пилотите не биле обучени за инструментално летање.
ФОКУС: Но тоа повторно го доведува во прашање целиот проект, зашто ние имаме недоволно обучени пилоти испратени во мисија. Тоа се сепак пропусти, за кои треба некој да сноси одговорност.
ЕЛЕНОВСКИ: Не само за ова, туку за се што се работеше во МО и во владата, во сите овие проекти, а особено во воените мисии ние влеговме со максимални сили и целосна предаденост. Тоа беше нашиот главен адут за приклучувањето кон НАТО. Се разбира дека имаше одредени слабости и пропусти, но факт е дека сите сојузници го признаа нашиот напор. За жал, минатата недела дури и НАТО ги одликуваше војниците што загинаа, а ние се уште не го направивме тоа. Јас инаку барањето за одликување уште во април го пуштив до претседателот. Но, се уште нема никаков одговор.
ФОКУС: Имаше повикувања за Ваша оставка, дури и Вашиот тогашен партиски претседател Тито Петковски Ве прозва. Не помисливте ли на оставка?
ЕЛЕНОВСКИ: Оставката е морален чин. Незгодно е некој друг да ви бара. Особено ако се знае дека позадината е крајно неморална. Инаку, лично јас, самиот помислив на оставка. Но во тој момент, моралната одговорност значеше како ќе постапиме со семејствата. Формиравме комисии, се грижевме за се што треба, кога видовме какво е осигурувањето на војниците, го кренавме за 60-70 отсто. Начинот на кој што соработувавме со семејствата претходно не беше забележан во ниту еден друг случај, на пример, на бранителите или на други припадници на МВР. Тоа може да се провери. Тука лежи моралната одговорност.
ФОКУС: Но за семејствата на загинатите најважна е сепак вистината и да не се сокрие ништо.
ЕЛЕНОВСКИ: Апсолутно, но вистината треба да се истражи. Доколку сакаме некого паушално да го наклеветиме, лесно се стига до вистината, но ова е сензибилна проблематика. Медиумите постојано инсистираат да отворат одредени прашања кои можеби и не треба да се отворат. Затоа, да почекаме на истрагата.
ФОКУС: Конкретно Вие сте посочени од членови на комисијата дека не сте и дале пристап до неколку извештаи кои ви стоеле во фиока
ЕЛЕНОВСКИ: Ова е сериозно обвинување. На неколкуте состаноци што ги имавме во Владата, тие членови кажуваа дека имаат проблеми со работењето на воената комисија, но никој не кажа дека има проблеми со мене. Барем додека бев таму. Ако сега се тврди тоа, сакам да знам.
ФОКУС: Откако дојде министерот Коњановски, архивите на МО се отворија за комисијата.
ЕЛЕНОВСКИ: Не знам што е тоа ново што е дополнително дадено, а претходно го немало. Целата работа беше во лошата координација.
ФОКУС: Дали се што Вие имавте го имаше и Владата односно премиерот.
ЕЛЕНОВСКИ: Да. Апсолутно.
ФОКУС: Додека бевте министер се добиваше впечаток дека со генералот Мирослав Стојановски многу често сте на иста страна, а таа страна се оценуваше како погрешна. Го штитевте ли генералот Стојановски?
ЕЛЕНОВСКИ: Во текот на целиот период на приближувањето на Македонија кон НАТО факт е дека ние со спроведените реформи стоевме многу добро. Второ, што е нелогично, мислам дека ние сме единствената држава во која исклучиви ингеренции во поставувањето на началникот на Генералштабот има претседателот. Обично во една демократска држава тоа се прави на предлог на министерот и на владата. Тоа е така не само со именувањето на началникот туку и со генералите. Претседателот тоа го правеше на свој начин со што јас не се согласував секогаш и имав забелешки. Од друга страна, целокупната наша енергија беше да се фокусираме на НАТО, и понекогаш правев и компромиси кои што во друга ситуација не би ги направил. За многу работи имавме различно мислење. Јас ги поддржував младите школувани офицери, а началникот поддржуваше статус кво. Но тоа беше за внатре во куќата, ако излезеше во јавноста, тогаш ќе излезеше и во Брисел и немаше да биде добро.
ФОКУС: Има ли вистина дека од Брисел има забелешки дека сега заостануваме со реформите во одбраната?
ЕЛЕНОВСКИ: Целокупниот фокус на реформите беше на Букурешт. Факт е дека по Букурешт фокусот падна, влеговме во избори и во други политички математики и пресметки. Едноставно, она што тогаш беше создадено како ентузијазам, волја, веќе не е така како што беше. Процесот на одбранбените реформи е прашање на континуитет и секој што е одговорен мора да го прифати тоа. Како мала држава, ако не се обединиме околу некои клучни работи, не можеме да очекуваме никаков развој. Знаете, од Брисел главните забелешки доаѓаат за другите аспекти, за изборите, за одредени слабости на политичкиот дијалог. Што се однесува до одбраната главната забелешка е околу намалувањето на воениот буџет. Тоа се случи и во мое време, јас и тогаш реагирав.
ФОКУС: Но сега дополнително е намален буџетот на МО.
ЕЛЕНОВСКИ: Тоа е лош тренд кој треба да се сопре.
ФОКУС: Велите дека сте социјалдемократ по убедување. Дали се согласувавте со кампањата на власта за утврдување на историските корени на македонскиот идентитет, за барањето на идентитетот во античка Македонија?
ЕЛЕНОВСКИ: По ова прашање сакам да цитирам една максима на претседателот Кенеди кој вели дека тој што е загледан во минатото и сегашноста не може да ја види сопствената иднина. Јас во принцип сакам да ги гледам работите во однос на иднината и се разбира на сегашноста, а тука е минатото да ни помага да разбереме некои работи, меѓутоа не да се концентрираме на минатото. Денес светот е тотално различен, живееме во време на глобализација, на толку динамични промени и реформи што едноставно мораме да бидеме целосно посветени кон иднината. Да живееме во минатото е тотално беспредметно. Сите модерни демократски општества се насочени кон иднината и кон создавање можности за развој.
